Temel Kavramlar Terimleri
Day trading dünyasının ABC'si niteliğinde olan temel kavramlar kategorisi; finansal piyasalara adım atan herkesin ilk öğrenmesi gereken kelimeleri barındırır. Long (uzun), short (kısa), kaldıraç, spread, marjin gibi terimleri tam anlamıyla kavramadan işlem yapmak, kurallarını bilmediğiniz bir oyunu oynamaya benzer. Bu kategorideki terimler, piyasanın nasıl işlediğini, alım-satım yapılırken arka planda hangi mekanizmaların çalıştığını ve aracı kurumların nasıl para kazandığını anlamanıza yardımcı olur. İster kripto paralarla ister geleneksel borsayla ilgileniyor olun, buradaki kavramlar tüm piyasalar için evrenseldir ve profesyonel bir day trader olmanın temel yapıtaşıdır.
Day Trading
Aynı gün içinde işlem açıp kapatma stratejisi.
Swing Trade
Birkaç gün veya birkaç hafta süren dalga yakalama stratejisi.
Scalping
Saniyeler veya dakikalar içinde çok küçük kârlar alınan aşırı hızlı strateji.
Pozisyon
Piyasada sahip olduğunuz aktif alım veya satım işleminin durumudur.
Long
Yükseliş beklentisiyle açılan alış pozisyonu.
Short
Düşüş beklentisiyle açılan satış pozisyonu.
Kaldıraç
Cebinizdeki paradan çok daha fazlasıyla işlem yapabilmenizi sağlayan borç sistemi.
Pip
Döviz piyasalarında fiyatın değişebileceği en küçük birim.
Lot
Borsada alınabilecek standart paket (işlem büyüklüğü) ölçüsü.
Spread
Bir ürünün alış fiyatı ile satış fiyatı arasındaki farktır.
Komisyon
Aracı kuruma işlem yaptığınız için ödediğiniz hizmet bedeli.
Swap
Açık olan işleminizi ertesi güne taşıdığınız için ödediğiniz veya aldığınız gecelik faizdir.
Marjin
Kaldıraçlı işlem açabilmek için hesabınızda bulunması gereken teminat parası.
Likidasyon
Zararınızın yatırdığınız parayı aşması sonucu, kurumun işlemi zorla kapatması ve paranıza el koymasıdır.
Stop-Loss
İşlem ters giderse, zararı daha fazla büyümeden otomatik kesmek için verilen emir.
Take-Profit
Fiyat istediğiniz hedef noktaya geldiğinde, kârı alıp işlemi otomatik kapatan emir.
Risk/Reward Oranı
Bir işleme girerken göze aldığınız zarar ile hedeflediğiniz kâr arasındaki matematiksel orandır.
Win Rate
Yaptığınız toplam işlemlerin yüzde kaçında haklı çıktığınızı (kazandığınızı) gösteren oran.
Drawdown
Hesabınızın en yüksek seviyesinden yaşadığı en büyük düşüş (erime) miktarı.
Equity
Hesabınızdaki ana paranız ile henüz kapatmadığınız işlemlerden gelen kâr veya zararın anlık toplamı.
Balance
Hiçbir açık işleminiz kalmadığında, hesabınızda tam olarak bulunan net nakit para.
Kaldıraç Oranı
Aracı kurumun size sunduğu borç katlamasının matematiksel büyüklüğü.
Margin Call
Zararınız büyüdüğünde aracı kurumun sizden acil para isteme uyarısı.
Hedging
Olası zararlardan korunmak için ters yönde ikinci bir sigorta işlemi açmak.
Scalper
Saniyeler veya dakikalar içinde işlem yapıp küçük kârlar toplayan trader tipi.
Day Trader
İşlemlerini sabah açıp akşam piyasa kapanmadan kapatan trader tipi.
Position Trader
Makroekonomik trendleri takip ederek işlemi aylarca hatta yıllarca tutan trader.
Al-Sat Sinyali
Bir varlığı tam olarak hangi fiyattan alıp hangi fiyattan satmanız gerektiğini söyleyen uyarı.
Trend
Piyasanın genel gidiş yönü (Rüzgarın estiği yön).
Yan Trend
Fiyatın net bir şekilde inip çıkmadığı, belli bir aralıkta yatay olarak sıkıştığı dönem.
Kırılma
Fiyatın uzun süredir geçemediği bir duvarı (destek veya direnci) büyük bir güçle yıkıp geçmesi olayı.
Retest
Kırılan bir duvarın (seviyenin) sağlamlığını kontrol etmek için fiyatın oraya geri dönmesi.
Mum
Belirli bir süre içindeki fiyat değişimlerini gösteren Japon grafik çubuğu.
Zaman Dilimi
Grafikteki her bir mumun (çubuğun) temsil ettiği süre.
Açılış Fiyatı
Bir varlığın belli bir zaman dilimine girerken işlem gördüğü ilk fiyattır.
Kapanış Fiyatı
Belirli bir süre dolduğunda varlığın ulaştığı en son işlem gördüğü fiyattır.
En Yüksek
Seçilen zaman diliminde fiyatın çıktığı en üst nokta.
En Düşük
Seçilen zaman diliminde fiyatın indiği en alt nokta.
Hacim
Piyasada belli bir sürede el değiştiren mal (para veya adet) miktarı.
Likidite
Bir varlığı fiyatını bozmadan, ne kadar hızlı nakit paraya çevirebildiğinizi gösteren özellik.
Arbitraj
Aynı malın iki farklı pazarda oluşan fiyat farkından yararlanarak, ucuz yerden alıp pahalı yere saniyeler içinde satma işlemi.
Baz Fiyat
Vadeli İşlemler (Futures) piyasalarında, üzerine işlem yapılan ana varlığın anlık gerçek (Spot) fiyatı.
Contango
Gelecekte teslim edilecek bir malın vadeli fiyatının, bugünkü nakit (Spot) fiyatından daha yüksek olduğu normal piyasa durumu.
Backwardation
Gelecekte teslim edilecek malın vadeli fiyatının, bugünkü nakit (Spot) fiyatından UCUZ olduğu, kriz ve kıtlık piyasası.
Temettü
Halka açık bir şirketin o yıl elde ettiği kârı, hisseleri oranında ortaklarına (yatırımcılara) nakit olarak dağıtması.
Bedelli/Bedelsiz Bölünme
Şirketin mevcut hisselerini bölerek çoğaltması (Fiyatı ucuzlatması) veya sermaye artırmak için yeni hisse satması.
BIST Lot
Borsa İstanbul'da (BIST) minimum alım-satım birimi olan 1 adet hisse senedi.
Kaydi Uzlaşma
Vadeli bir işlemin sonunda fiziki mal (petrol, buğday) teslimatı yapılmadan, sadece aradaki kâr/zarar farkının hesaba nakit olarak yansıtılması.
Fiziksel Teslim
Vadeli işlem sözleşmesinin vadesi dolduğunda, sözleşmeye konu olan gerçek malın (Altın, buğday, petrol) bizzat teslim alınması veya edilmesi.
İhale (Açık Piyasa İşlemleri)
Merkez Bankalarının, piyasadaki para miktarını artırmak veya çekmek için bankalarla yaptığı bono ve tahvil alım-satım işlemi.
Merkez Bankası
Bir ülkenin para politikasını belirleyen, faizi ayarlayan ve parayı basan en yetkili bağımsız kurum.
Faiz Kararı
Merkez Bankalarının belirli aralıklarla toplanarak politika faiz oranını artırıp artırmayacağını veya indirip indirmeyeceğini açıkladığı an.
Enflasyon
Para biriminin satın alma gücünün azalması, yani aynı parayla zamanla daha az mal alınabilmesi durumu.
TÜFE (CPI)
Normal bir tüketicinin satın aldığı ürün ve hizmetlerin ortalama fiyat değişimini ölçen temel enflasyon göstergesi.
İşsizlik Oranı
Aktif olarak iş arayan ancak bulamayan kişilerin toplam işgücüne oranı.
GSYİH
Bir ülkenin sınırları içinde belirli bir dönemde (genellikle çeyrek veya yıl) üretilen tüm mal ve hizmetlerin toplam parasal değeri.
PMI
Sanayicilerin ve hizmet sektörünün bir önceki aya göre iyileşip iyileşmediğini sorgulayan anket tabanlı öncü ekonomik gösterge.
Tarım Dışı İstihdam (NFP)
Her ayın ilk Cuma günü ABD'de açıklanan, tarım sektörü haricindeki yeni iş pozisyonu sayısını gösteren küresel piyasaların en önemli haberi.
CPI (ABD TÜFE)
ABD'de her ay açıklanan ve FED'in faiz kararlarında en belirleyici rol oynayan enflasyon ölçüm verisi.
FOMC
ABD Merkez Bankası'nın (FED) para politikası kararlarını alan ve kamuoyuna açıklayan 12 üyeli üst düzey karar organı.
ECB (Avrupa Merkez Bankası)
Eurozone'daki 20 ülkenin ortak para birimini (Euro) yöneten ve faiz politikasını belirleyen kurumun kısaltması.
TCMB
Türk Lirasını yöneten, Türkiye'nin faiz kararlarını açıklayan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası.
Hawkish (Şahin Tutum)
Enflasyona karşı faiz artırımını savunan, para politikasını sıkılaştırmayı destekleyen sert merkez bankası tavrı.
Dovish (Güvercin Tutum)
Ekonomik büyümeyi ve istihdamı desteklemek için faiz indirmeyi savunan yumuşak merkez bankası tavrı.
Opsiyon
Ödenen bir prim karşılığında, sahibine belirli bir varlığı belirli bir fiyattan satın alma HAKKINI (ama zorunluluğunu değil) tanıyan finansal sözleşme.
Call Opsiyon
Sahibine belirli bir varlığı belirli bir fiyattan (Strike) SATIN ALMA hakkı (ama zorunluluğu değil) tanıyan opsiyon sözleşmesi.
Put Opsiyon
Sahibine belirli bir varlığı belirli bir fiyattan (Strike) SATMA hakkı (ama zorunluluğu değil) tanıyan opsiyon sözleşmesi.
Strike Fiyatı
Opsiyon sözleşmesinde belirlenen, opsiyonun kullanılabileceği sabit alım veya satım fiyatı.
Prim (Premium)
Bir opsiyon sözleşmesinin alıcısının sözleşmeden doğan hak karşılığında satıcıya peşin ödediği bedel.
ITM (Parada)
Kullanım fiyatının (Strike) spot piyasa fiyatına kıyasla kârlı tarafta olması durumu.
OTM (Paradan Uzakta)
Kullanım fiyatının (Strike) spot piyasa fiyatına kıyasla kârsız tarafta olması; henüz içsel değeri bulunmayan opsiyon.
ATM (Başabaş)
Kullanım fiyatının (Strike) piyasadaki anlık spot fiyatla neredeyse eşit olduğu opsiyon.
Vade Sonu (Expiry)
Bir opsiyon veya vadeli işlem sözleşmesinin sona erdiği, sahibinin hakkını kullanmak zorunda olduğu son tarih.
Yunanlılar (Greeks)
Opsiyon fiyatının fiyat, zaman ve volatilite değişimlerine olan duyarlılığını ölçen Delta, Gamma, Theta, Vega ve Rho'dan oluşan risk parametreleri seti.
Delta
Dayanak varlığın fiyatı 1 birim değiştiğinde opsiyonun fiyatının kaç birim değişeceğini gösteren parametre.
Gamma
Delta'nın, dayanak varlığın fiyatı 1 birim değiştiğinde ne kadar değişeceğini ölçen parametre.
Theta
Her geçen gün opsiyonun zaman değerini eriten, opsiyon satıcılarını ödüllendiren ve alıcılarını cezalandıran parametre.
Vega
Volatilitedeki 1 puanlık değişimin opsiyon fiyatına olan etkisini ölçen parametre.
Rho
Faiz oranlarındaki 1 puanlık değişimin opsiyon fiyatına olan etkisini ölçen, beş Greeks arasında en az kullanılan parametre.
IV (İma Edilen Volatilite)
Opsiyon piyasasının gelecekteki fiyat hareketine ilişkin beklentisini yansıtan ve opsiyon primini belirleyen volatilite tahmini.
HV (Tarihsel Volatilite)
Bir varlığın geçmişteki belirli bir dönemdeki gerçekleşen fiyat dalgalanmasının istatistiksel ölçüsü.
Vadeli İşlem Sözleşmesi
Belirlenen bir tarihte belirlenen bir fiyattan belirli bir varlığı almak veya satmak için girilmiş bağlayıcı anlaşma.
CFD
Gerçek varlığa sahip olmadan, sadece o varlığın fiyat hareketini izleyen kâr/zarar farkını alıp satmak üzerine kurulu sözleşme.
Perpetual Future (Süresiz Vadeli)
Kripto para borsalarına özgü, belirli bir vade tarihi olmayan ve sonsuza kadar açık tutulabilen vadeli işlem sözleşmesi.
Funding Rate (Finansman Oranı)
Kripto Perpetual Futures'larda her 8 saatte bir Long ve Short pozisyonlar arasında gerçekleşen periyodik ödeme mekanizması.
Açık Faiz (Open Interest)
Bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinde henüz kapatılmamış toplam sözleşme sayısı.
CFD'de Marjin Çağrısı
CFD pozisyonunu açık tutabilmek için gerekli teminat miktarının altına düşünce broker'ın ekstra para talep etmesi.
Opsiyon Sözleşme Büyüklüğü
Bir standart opsiyon sözleşmesinin temsil ettiği dayanak varlık miktarı (ABD'de genellikle 100 hisse).
İkili Opsiyon
Ya önceden belirlenmiş sabit kâr ya da tamamen sıfır sonuç veren, Türkiye ve AB'de yasak olan yüksek riskli spekülasyon aracı.
Warrant
Genellikle şirket tarafından çıkarılan, sahibine hisseyi belirli bir fiyattan belirli bir tarihte satın alma hakkı veren uzun vadeli menkul kıymet.